باشد و ماده غليظ نشده باشد ، و از سرد بهره بيند و گمان برى كه مادهء خلط سبب درد مفاصل گرم است ؛ زيرا هرگاه تخدير زياد روى داد و ماده را غلظت بخشيد ، از سرما تسكين يابد . يا در حالتى كه ماده غليظ نشده است و از سرما ديدن زياد در مفاصل بيشتر مىشود ، فكر كنى كه ماده سردمزاج و برهم متراكم شده است . يا از تحليل رفتن كه رخ داده مادهء بيمارى غليظ نشده است و درد تا اندازه‌اى تسكين يافته است و گمان برود كه ماده سردمزاج است . در صورتى كه گرم‌مزاج است كه تحليل رفته و درد تسكين يافته است . بايد اين ملاحظات را در نظر داشته باشى و مرتكب اشتباه نشوى ! از هنگام به درد آمدن و افزايش درد مىتوانى بدانى كه سبب بيمارى كدام خلط است ؟ آيا در حالت گرسنگى درد بيشتر است يا در حالت سير شكمى ؟ از شروع كردن ورم مفاصل ، كند آمدن ورم ، يا اصلا ورمى نباشد كه مىتوانى مادهء خلط بدجنس به وجود آورندهء درد مفاصل را تشخيص دهى كه آيا خلط كم‌مايهء گرم‌مزاج است ؟ يا ميانهء بين كم‌مايگى و پرمايگى است ؟ خلط خام است ؟ خلط خالص است يا ناخالص ؟ از ته‌نشين و تفالهء مادهء آبكى كه با بول آيد مىتوانى مسائلى را تشخيص دهى . اين را نيز در نظر داشته باش كه مادهء آبكى و كم‌مايه اگر به حدّ زياد باشد و يك دفعه بيرون ريزد ممكن است مادهء رسوبى زياد داشته باشد . اكثرا تشخيص مادهء رسوبى و نوع آن در شيشهء آزمايش بهتر نمايان مىشود . از معاينهء مدفوع ، كه آيا چيزى مربوط به مادهء صفرائى يا مادهء خلمى بر مدفوع چيرگى دارد ؟ چه رنگى است ؟ درحالىكه درد مفاصل در باسن باشد ، يا عرق النسا رخ داده باشد ، مادهء خلمى رنگ بر مدفوع غلبه دارد . از عمر بيمار ، عادات بيمار ، سوابق او در غذا خوردن و نوشيدن ، ورزشهايى كه عادت كرده است ، از بيكارى و آرامش و غير اينها مىتوانى به نوع بيمارى و خلط مايهء بيمارى پى ببرى . شايد نشانيهاى اشتراك مزاج بقيه بدن ماده را شناسائى كند ؛ مثلا اگر جاى درد سرخ رنگ بود دليل بر خونى بودن ماده است مشروط بر اينكه ماده بسيار در عمق قرار نگرفته باشد يا هنوز درد مفاصل شروع نشده باشد . كش آمدن و انتشار درد ، تاخير شدن درد ، تپش ، احساس سنگينى ، معالجات قبلى و مراعات كردن بيمار و آنچه از نشانيهاى حالات پرخونى بدن مىدانى ، تو را راهنمايى مىكنند . ممكن است بدن گنده و گوشتالوى پرپيه باشد كه آسان مىتوانى به نوع ماده پى ببرى . اگر عرق النسا از مادهء خلط خونى به وجود آمده باشد ، مفاصل در درازا به درد مىآيد و درد منتشر يابد كه از رگ زدن فورا تسكين يابد . اگر در لمس كردن جاى درد ، حرارت شديد حس شد حتى اگر جاى به درد آمده كوچك باشد و حتى اگر احساس سنگينى كم باشد و كمتر درد احساس شود و سرخرنگى كم باشد و درد به طرف رويهء پوست ميل داشته باشد و از سرما بسيار آسوده شود ، بدان ! كه مادهء توليد كنندهء عرق النسا مادهء صفرائى است ؛ و از آنچه كه قبلا دربارهء بدن صفرائى مزاج شرح داده‌ايم مىتوانى به صفرائى